Er loopt iemand over de markt. De persoon wandelt rustig langs de kramen. Niets bijzonders, zou je denken. Maar het is druk. Er is muziek, een krat valt met een klap op de grond, er rennen kinderen in het rond, twee echtparen staan te kletsen en overal om je heen zie je mensen lopen. Precies op het moment dat je hoofd al helemaal vol zit, stelt iemand een vraag.
Van buiten lijkt er weinig aan de hand. Vanbinnen stroomt alles over. Dit is een van de klachten die het gevolg kan zijn van MS, maar die voor de buitenwereld onzichtbaar blijft. Overprikkeld zijn is iets waar ik dagelijks mee te maken krijg.
Gewone dingen kunnen ineens te veel zijn
Het is vaak niet één grote gebeurtenis die te veel is, maar juist de optelsom van prikkels. De drukte in de straat, het geluid van een krat, pratende mensen, muziek uit een speaker, een telefoon die afgaat, iemand die net iets te dichtbij staat.
Of je partner die iets vraagt terwijl je samen in de auto zit en de radio aanstaat. Een nieuwe vraag die al komt terwijl je nog bezig bent met de vorige. Een feestje waar iedereen door elkaar praat. Een restaurant waar alle geluiden en geuren tegelijk op je afkomen. De verlichting van je laptop scherm, ook al staat deze minimaal, de bewegende beelden op tv. Allemaal voorbeelden van prikkels die je hersenen moeten verwerken. Het gevolg: je brein en je lichaam raken overprikkeld. Een onzichtbaar fenomeen. Wat je niet ziet, wordt snel verkeerd begrepen.
Overprikkeling uitgelegd
Wanneer er meer informatie binnenkomt dan je brein kan verwerken, loopt de emmer over. Geluid, licht, geuren, bewegingen, verwachtingen: alles eist tegelijk aandacht op. Een simpele vraag voelt ineens als een zware opgave en een drukke ruimte wordt onverdraaglijk, hoe goed iedereen het ook bedoeld en hoe aardig iedereen ook is. Dit komt veel voor bij MS, maar bijvoorbeeld ook bij autisme, chronische vermoeidheid, dementie, hersenletsel na een ongeluk of na een hersenbloeding. Gewoon meedoen kost dan onzichtbaar veel energie. In mijn geval gaat het ook ten koste van mijn fysieke functioneren: ik laat simpele dingen (zoals een koffielepel of een kopje) makkelijk uit mijn handen vallen, praten en lopen gaat moeilijker.
Waaraan kun je overprikkeling merken?
De signalen beginnen vaak subtiel. Je ademhaling schiet omhoog, je schouders spannen aan en simpele keuzes worden ingewikkeld. Overprikkeling uit zich lang niet altijd in boosheid of paniek, maar juist vaak in stilte. Iemand zit stil in een hoekje of iemand blijft zich schijnbaar moeiteloos aanpassen.
Het lastigste is het gevoel van afstand tot de wereld om je heen. Zien dat anderen moeiteloos doorgaan, terwijl jij stilvalt. Het voelt alsof je simpelweg niet meer kunt meedoen in de maatschappij. Overprikkeling is geen gebrek aan doorzettingsvermogen of wilskracht, maar het bereiken van een keiharde grens.
Rust is geen luxe
Rust is daarom geen luxe, maar een eerste levensbehoefte. Een stille kamer, even geen scherm, even op de bank of op bed liggen, een wandeling alleen: het is de enige manier om te herstellen.
Door mijn verhaal te delen hoop ik erkenning te geven aan iedereen die hiermee te maken heeft en te laten denken: ik stel me niet aan. Rust is de ruimte die je nodig hebt om weer op adem te komen. Om later weer mee te kunnen doen, op een manier die past.